Moet straatfotografie altijd herkenbare beelden van mensen of het stadsleven opleveren? Nee, niet met abstracte straatfotografie. Door te spelen met vormen, kleuren, texturen en contrasten kan je composities maken met een vervreemdend of mysterieus effect. Het is een manier van werken die je creativiteit alle ruimte geeft. En daardoor geeft ze ook enorme voldoening.
Wie mijn werk kent, weet dat ik graag abstracties toevoeg aan mijn straatbeelden. Dat is niet van de ene op de andere dag gebeurd. Toen ik rond 2016 intensief met straatfotografie aan de gang ging, begon ik met straatbeelden zo realistisch mogelijk vast te leggen. En dan ook in zwart-wit, zoals de traditie voorschrijft. Het hielp me om de straat te leren observeren.
Toch kreeg ik allengs het gevoel dat ik iets miste, en dan bedoel ik vooral esthetisch. Ik vond mijn foto’s op elkaar lijken. Mensen deden eigenlijk niet veel spannends op straat, en ze zagen er ook lang niet altijd interessant uit, dus moest ik manieren verzinnen om de foto’s de moeite waard te maken.
Ik ging ongebruikelijke hoeken kiezen en diepte creëren door voorwerpen op de voorgrond te plaatsen. Ook begon ik door glas of textiel te fotograferen om de scènes van texturen te voorzien. Ik ging op sommige dagen met een telelens de straat op: iets wat normaal wordt afgeraden in straatfotografie.
Ik stapte over op kleur, wat me meer mogelijkheden gaf om emoties en stemmingen in de foto’s te stoppen. En door steeds op dezelfde plaatsen terug te keren, dwong ik me om een situatie telkens op een andere manier te bekijken. Ik wilde immers niet dezelfde foto blijven maken.
Het kwam er op neer dat ik mezelf beperkingen oplegde. Die zorgden er, paradoxaal genoeg, voor dat ik out of the box moest leren denken.
Pioniers
Uiteindelijk ben ik zo aanbeland bij een meer abstracte vorm van straatfotografie, hoewel ik daarnaast ook nog steeds meer traditionele straatfoto’s maak. Ik geef soms ook workshops abstracte straatfotografie.
Ik ben zeker niet de eerste die zich met abstracte straatfotografie bezighoudt. In de geschiedenis van de fotografie hebben abstracties altijd een rol gespeeld, en niemand kan claimen het genre te hebben uitgevonden. Maar er zijn wel namen wier werk een opmerkelijke rol speelt.
Ernst Haas, een Oostenrijks-Amerikaanse fotograaf die zowat alle denkbare genres beheerste, was niet alleen gezegend met een geweldig oog voor kleuren en vormen, maar gebruikte ook de technische beperkingen van zijn tijd om abstracties te creëren. Hij goochelde als weinig anderen met sluitertijd en belichting. Ook fotografeerde hij details op straat, zoals putdeksels, patronen in asfalt of scheuren in affiches.
Nog een beroemde naam is Saul Leiter, die een poëtische kijk had op het straatleven en wiens foto’s zijn eigen ingetogen karakter weergeven. Net als Haas liet hij zich graag verleiden door reflecties, onscherpte en verzadigde kleuren. Leiter gebruikte vaak een telelens, in straatfotografie erg ongewoon.
Wat minder bekend is Ray Metzker. Hij werkte in zwart-wit en maakte heel grafische composities met enorme contrasten. Mensen werden bij hem silhouetten en straatmeubilair reduceerde hij tot vormen. Veel technieken die tot vandaag worden toegepast door straatfotografen van over de hele wereld, vinden hun oorsprong bij hem.
Een fotograaf die nu actief is en wiens straatwerk ik opmerkelijk vind is dat van Wolfgang Zurborn. In Duitsland zijn privacywetten streng en worden fotografen op straat vaak niet erg geapprecieerd. Hij laat de mens daarom graag buiten beeld en maakt kleurige composities met allerlei details die hij op openbare plaatsen vindt. Je weet bij hem vaak niet waar je naar kijkt.
Kenmerken abstracte straatfotografie
Wat zijn kenmerken van abstracte straatfotografie?
Simpel gezegd is dat natuurlijk het aanbrengen van abstracties in straatfoto’s. Dit kan gaan om details, maar gaat soms ook zover dat je totaal niet meer kan onderscheiden wat er gefotografeerd is.
Dit zijn regelmatig terugkerende elementen:
- Focus op vormen en lijnen: centraal staat hoe iets eruitziet, niet wat het voorstelt. Geometrie speelt een grote rol.
- Contrasten: benadruk licht en schaduw. Vergeet de “juiste” belichting.
- Texturen: geef de structuren van materialen een prominente rol.
- Reflecties: met weerspiegelingen fotografeer je feitelijk twee scènes tegelijk.
- Onscherpte: waarom zouden foto’s altijd scherp moeten zijn? Onscherpte laat de kijker raden.
In straatfotografie komen traditiegetrouw veel mensen voor. Ook in het abstracte subgenre spelen mensen een rol, maar die is wel kleiner. In veel gevallen zijn ze niet eens herkenbaar, of je ziet maar een deel van hun lichaam.
Mensen tonen in abstracte straatfotografie is dus zeker geen must. Dat maakt deze stijl ook geschikt voor wie schroom heeft om vreemden te fotograferen. Het is niet nodig om dichtbij te komen en toch een sterke straatfoto te maken. Ik ken mensen voor wie dit als muziek in de oren klinkt.
Gebruikte technieken
Er zijn diverse technieken waarmee je abstracties in straatfotografie kan bereiken. Enkele voorbeelden:
- Dubbele belichting: je legt twee opnames over elkaar. Dit kan in je camera, maar eventueel ook achteraf op de computer (al is het laatste minder spannend, als je het mij vraagt). Je leest er hier meer over.
- Lange sluitertijd: hiermee creëer je bewegingsonscherpte. Afhankelijk van de lengte van de sluitertijd, vereist dit een vaste hand of een statief.
- Intentional camera movement: je stelt een relatief lange sluitertijd in en maakt tijdens het afdrukken een korte beweging met je camera. De foto bovenaan deze pagina is op die manier gemaakt.
- Negatieve ruimte: grote delen van de foto tonen dezelfde kleur of een herhalend patroon. Bijvoorbeeld, een foto die voor driekwart uit een blauwe hemel bestaat.
- Telelens: waar je bij “normale” straatfotografie voor een groothoek- of standaardlens kiest, kan een telelens (75 mm full frame of groter) een gevoel van diepte wegnemen. Dit geeft een vervreemdend effect.
- Handmatig scherpstellen: autofocus beperkt je mogelijkheden. Kies zelf wat je scherp in beeld krijgt en laat je verrassen door de scherpstelring.
Abstracte straatfotografie staat voor vrijheid. En voor mij heeft het fotografie als medium nog interessanter gemaakt.
Door het idee te omarmen dat ik niet op interessante scènes hoef te wachten en dat foto’s geen eenduidige boodschap hoeven te hebben, kan ik haast overal en altijd beelden vinden.
Dit betekent niet dat je foto’s inhoudsloos worden. Integendeel. Ook abstracte foto’s kunnen gevoelens oproepen of zelfs informeren. Door abstracties in je fotografie toe te laten, vergroot je simpelweg je gereedschapskist. Sterker nog, je gereedschapskist wordt hierdoor oneindig groot.
