Stel dat niemand jouw foto’s zou zien…

Ik ken fotografen die prachtig werk maken. Alleen krijgt niemand het ooit te zien. Ze zijn niet actief op sociale media, zitten niet in een fotoclub, exposeren nooit, maar fotograferen puur voor zichzelf. Dat heeft mij aan het denken gezet. Stel dat iedereen dit zou doen, zouden we dan nog dezelfde foto’s maken? Hier komt de fotodeeldetox!

De meeste fotografen tonen hun foto’s aan anderen. Dat is van alle tijden. Alleen de schaal is veranderd. Vroeger zat het werk in fotoalbums die familie en vrienden mochten inkijken, tegenwoordig belanden de beelden op Instagram en gaan ze de wereld rond. Er zijn ook fotografen die hun creatieve uitspattingen tonen in een fotoclub. Of ze zijn lid van een fotocollectief dat werkt rond een specifiek genre. Hoe groot is de invloed van anderen op hoe jij fotografeert? En wat zou er gebeuren als je nu (ja, vandaag!) besluit om te stoppen met foto’s delen?

Ik geef workshops straatfotografie. Het fijnste daarvan is dat je andere fotografen ontmoet en hun werk ziet. En zo heb ik fotografen leren kennen die je niet op sociale media vindt en geen lid zijn van een fotoclub. Wat mij opvalt: zulke fotografen hebben soms, zonder dat ze zich ervan bewust zijn, een duidelijk eigen stijl ontwikkeld. Zou het kunnen dat hun weigering om foto’s op grote schaal te delen hun creativiteit heeft vergroot?

We willen waardering

Dat mensen foto’s delen, is normaal. We zijn sociale wezens. Bij de een is de behoefte groter dan bij de ander, maar in het algemeen geldt: we willen tonen wat we kunnen en wie we zijn. En we houden daarbij rekening met vrienden, familie, collega’s en gelijkgestemden, en met wat die van ons vinden. Dat geldt voor fotografen, schilders, beeldhouwers, acteurs, muzikanten, schrijvers. We willen gezien worden. Is het niet als onderwerp van een foto, dan op zijn minst als maker.

*** lees verder onder de foto ***

Waardering is belangrijk. Weinig fotografen tonen graag hun miskleunen. Begrijpelijk. Je bent toch geen slechte fotograaf? Dat denken we graag van onszelf. Wie aan straatfotografie doet, heeft daarbij de pech dat miskleunen de meerderheid van de output vormen. Dat is eigen aan het genre. Een straatfotograaf kan alleen goed worden als hij of zij regelmatig “mislukt”.

Wat verwacht de massa?

Ga je je werk delen, zal je dus selecteren. Welke foto gaat indruk maken? Past een beeld binnen het werk dat je normaal toont? Voldoet de foto aan de “regels”?

Selecteren op zulke criteria heeft een risico: je kan je werk bewust gaan afstemmen op de verwachtingen van anderen. En je gaat wellicht krampachtig vasthouden aan de ongeschreven wetten van het genre. Nogal wat mensen hebben er een helse schrik voor om buiten de groep te vallen. Of ze zien fotografie (onterecht) als een soort wiskunde, waarin sommige dingen altijd goed zijn en andere fout.

Dat heeft een keerzijde. Hoe meer je rekening houdt met verwachtingen, hoe groter de kans op een voorspelbare, oppervlakkige feed op Instagram. En hoe meer je je aanpast aan anderen in de fotoclub, hoe minder persoonlijkheid je werk heeft. Dat is niet automatisch een probleem. Er zijn mensen die graag foto’s maken maar geen enkele artistieke ambitie hebben, en er zijn er ook die vooral willen pleasen.

Maar veel fotografen willen wel graag een stapje vooruit. Als die zich te veel aanpassen, loert er echter gevaar: ze zouden het plezier in fotografie kunnen verliezen. Wat bedoel ik hiermee?

Wanneer je lang meedraait op Instagram, zie je ze ongetwijfeld passeren: fotografen die op zeker moment veel likes verzamelen omdat ze een bepaalde truc of stijl goed beheersen en zo behoorlijk populair worden, vervolgens in herhaling vallen en dan na enige tijd langdurig of zelfs helemaal van Instagram verdwijnen. De bron lijkt droog. Hadden ze eens een artistiek risico genomen, zouden ze misschien nog bezig zijn.

Voordelen foto’s delen

Je werk delen heeft natuurlijk ook veel voordelen. Het verbindt je met anderen. De meeste mensen vinden het fijn om ergens bij te horen. Dat kan virtueel via sociale media, door je bij een fotoclub of fotocollectief aan te sluiten, of door met gelijkgestemden op fotowandeling te gaan (en daarna de kroeg in). Het contact is verrijkend en positieve reacties op je foto’s geven een goed gevoel. Iedereen heeft een ego dat graag gestreeld wordt en als dat gebeurt, word je gestimuleerd om door te gaan. Bijkomend voordeel: zo weet je ook dat die 2000 euro voor die nieuwe camera niet weggegooid zijn.

En heel belangrijk: feedback kan je helpen om te groeien. Vooral als die komt van mensen van wie je het werk kent, en die met enige “autoriteit” over jouw genre of aanpak kunnen spreken. De feed op Instagram hoeft dus niet saai te worden, maar kan zelfs steeds beter worden. Alleen, dat ligt wel aan jou, hoe belangrijk jij de mening van anderen vindt en hoe ver je je aanpast.

Fotograferen voor jezelf

Wat gebeurt er als niemand jouw werk ooit ziet? Dan is er geen druk, of hooguit de druk die jij je oplegt. Je gaat vermoedelijk minder remmingen hebben om te experimenteren. Je hoeft niemand te pleasen en alleen jij krijgt je rare streken onder ogen. Alle stappen in het creatieve proces worden dan belangrijker, kortom: het kiezen van je camera, het vinden van een onderwerp, het componeren en belichten, de sluiterknop induwen tot en met nabewerking en eventueel afdrukken.

*** lees verder onder de foto ***

De kans is groot dat je binnen dat proces meer risico’s gaat nemen. In straatfotografie wordt het bijvoorbeeld als not done beschouwd om een telelens te gebruiken. Maar wie weet is die in jouw handen wel de heilige graal. Je kan vrij onderwerpen kiezen. Het mag superoubollig zijn of enorm gewaagd: niemand zal er iets van zeggen, dus ga je gang.

Bij het componeren kan je lak hebben aan alles wat anderen mooi of “juist” vinden. Laat de horizon maar scheef staan. Wat maakt het uit? Wie weet is het wel mooi. Het belichten wordt ook een avontuur. Zijn die korrels in ISO 25600 echt zo lelijk? En waarom niet eens zwaar onderbelichten zodat bijna alles zwart wordt?

Wie helemaal voor zichzelf fotografeert, hoeft zich van de gemiddelde smaak niets aan te trekken. Je ontdekt dat een camera maar een stuk gereedschap is en dat fotografie geen regels kent, want niemand zegt dat iets goed of fout is. En je bouwt gaandeweg een archief op dat een heel persoonlijke kijk op de wereld geeft. Kortom, je betreedt het veld van de kunst.

Zin in een zot experiment?

Foto’s delen is prima. Maar zoals we zagen kan het je creativiteit remmen. Heb je dat gevoel, dan waag je eens aan een experiment. Uit je comfortzone stappen is gezond. Je ziet al doende wat werkt en wat niet. En het is spannend en uitdagend. Zo word je een betere fotograaf.

Vandaar dit idee. Ben je een fotograaf die regelmatig foto’s deelt met anderen, en ben je niet financieel afhankelijk van je fotografie, blijf dan eens drie maanden weg van Instagram (of andere site of app die je voor fotografie gebruikt). Laat de fotogroep waarvan je eventueel lid bent een tijdje zonder jou vergaderen. Ga in die periode minstens wekelijks met je camera aan de slag. Spreek met jezelf af dat de foto’s die je in deze drie maanden maakt nooit met iemand zult delen. Als de drie maanden voorbij zijn, kijk dan welk effect dit heeft gehad op je fotografie.

Beschouw het als een fotodeeldetox. Uiteraard mag je de periode ook verlengen, of zelfs nooit meer foto’s delen. Ik zou drie maanden wel als minimum instellen. Het kost tijd om de vrijheid te omarmen. Het zou fijn zijn als je nadien contacteert en vertelt waartoe dit experiment heeft geleid. Ik ben benieuwd. Veel plezier!