Tijd om gezine te worden: maak je eigen fotoboek(je)

Binnenkort kan je kennismaken met een nieuw fotomagazine: ik ga een tijdschrift maken dat, heel ouderwets, van papier is. Dat doe ik in eigen beheer. Kortom, het wordt een zine, zoals dat heet. Het is bedoeld om er mijn eigen straatfotografie in te publiceren, telkens rond een bepaald thema. En wellicht komt er op termijn ook een zine met werk van anderen.

Ben je zelf fotograaf, dan moedig ik je aan om ook een zine te maken. Dit oude medium is weer springlevend en biedt kans om je fotografie op jouw eigen manier te presenteren. Ik vergelijk het hieronder met een fotoboek en zogeheten sociale media.

Ik had een paar jaar geleden niet verwacht dat ik het nog zou schrijven, maar het is almaar interessanter om eens terug te denken aan het leven van voor internet. Zeker als fotograaf. Als je je foto’s wil delen, moet je het immers niet meer hebben van Big Tech. De bekende apps zetten al langer in op video en wie zich niet aanpast, wordt niet meer gezien. Daarom is dit het juiste moment om te doen wat creatievelingen vroeger deden: een zine uitbrengen. Back to basics. Je bent niet de enige. Almaar meer (straat)fotografen doen het.

Wat is een fotozine?

Voor wie het niet weet: een zine, afgeleid van magazine, is een kleinschalige uitgave die wordt gepubliceerd door de maker(s), dus niet door een deftige uitgeverij. Zines kunnen gaan over kunst, fotografie, muziek of zelfs samenlevingsvraagstukken: in elk geval onderwerpen waar de makers gepassioneerd over zijn, en waarbij geld verdienen niet het eerste doel is. Zines werden populair door de punkbeweging eind jaren zeventig. Ik heb zelf ooit mijn eerste stapjes in de mediawereld gezet met zo’n blaadje. Toen werden ze nog gestencild of gekopieerd, want drukken was te duur. Moderne technologie heeft de prijzen intussen flink doen dalen.

Ook straatfotografen hebben door de jaren heen heel wat fotozines gemaakt. Soms worden zines beschouwd als een kunstwerk op zichzelf. In Japan zijn ze ingeburgerd onder fotografen. Wil je daar iets betekenen, is een zine belangrijker dan een expositie. En wat ze in Japan kunnen, kunnen we ook in België, denk ik. Tijd dus om gezine te worden.

Maar, wacht eens, is een gewoon fotoboek geen betere optie? Het is vooral iets anders. En een fotozine heeft duidelijk voordelen.

Wat zijn de verschillen tussen een zine en een fotoboek?

• De kosten voor de maker én de prijs voor de lezer. Een zine drukken kost veel minder, en de meeste zines gaan over de toonbank voor een prijs tussen 5 en 20 euro. Nieuwe fotoboeken kosten gauw 40 euro of meer. Wie in eigen beheer een fotoboek uitgeeft, moet fors investeren.
• Fotoboeken hebben meestal onhandige formaten. Ze zijn groot en wegen soms even veel als een zak aardappelen. Je moet er serieus voor gaan zitten en dan is het uitkijken dat de schemerlamp niet in de glossy pagina’s wordt gereflecteerd. Op het papier zie je elke vingerafdruk. Een zine weegt daarentegen bijna niks, heeft doorgaans een handzamer formaat en kan je gewoon in bed bekijken.
• De meeste fotoboeken bevatten behalve foto’s een zwaarwichtig essay dat niemand leest. En als je dat wel doet vóór je de foto’s bekijkt, zijn je verwachtingen daarna zo hooggespannen dat de beelden meestal tegenvallen. Een zine kan zonder.
• Fotografen stellen een zine zelf samen. Je kijkt bij de beeldkeuze dus door de ogen van de maker, in plaats van een uitgever die behalve artistieke waarde ook verkoopbaarheid in de beoordeling meeneemt. Een zine toont wat de fotograaf zelf belangrijk vindt.
• Vanwege de lage kosten is een zine ideaal om kleine projecten te presenteren, of om eerlijk en open je ontwikkeling als fotograaf vast te leggen. Je kan gemakkelijk meerdere zines per jaar maken. Boeken zijn meestal best of’s die het resultaat van vele jaren fotografie samenbrengen (en de indruk wekken dat een fotograaf doorlopend briljante beelden produceert).
• Een zine creëert een persoonlijke connectie. Niet alleen krijg je een onverbloemde inkijk in wat iemand drijft, je koopt een zine ook rechtstreeks bij de fotograaf met wie je meteen contact kan leggen, als je dat wil. Een aparte uitgever schept afstand.

Zines versus Instagram en consorten

En waarom winnen zines het van interactieve reclameapps (ze sociale media noemen is te veel eer) zoals Instagram en Facebook?

• Op apps krijgen mensen een eindeloze stroom foto’s opgediend die zo snel voorbijtrekt dat je de beelden gelijk vergeet. Het is vluchtig. Je kan elke maand dezelfde foto’s plaatsen zonder dat de meeste mensen het merken: op Instagram onthoud je immers eerder de fotograaf dan diens werk. Maar gaat het bij fotografie om de foto of om de graaf? Een zine bekijk je in alle rust, ook jaren later, en de nadruk ligt op de beelden.
• Het algoritme geeft voorrang aan eenheidsworst. Meer van hetzelfde. Maak je werk dat afwijkt van heersende trends en normen, dan krijgt het minder aandacht. Bij een zine bepaal jij de regels. Dit laat je toe om te experimenteren, wat essentieel is als je een betere fotograaf wil worden.
• Interactieve reclameapps hebben een groot bereik. Maar alleen als jij hun spelletje meespeelt. De vraag is of je dat wil. Kies voor je eigen fotografie, voor je persoonlijkheid als fotograaf. Dat kan met een zine. Rijk en beroemd worden met fotografie, als je dat al zou willen, is toch een illusie.
• Op een app zijn foto’s altijd klein en minder scherp. Een zine heeft die beperking niet. Jij bepaalt het formaat en de beeldkwaliteit.
• Een foto is volgens oude rotten in het vak pas af in druk. Kijk maar naar de geschiedenis van het medium. Digitaal is een foto dus nooit af. In een zine wel.
• In een zine kan je foto’s een verhaal laten vertellen door ze op een bepaalde manier te ordenen. In apps kan je ze hooguit in een carrousel plaatsen, maar die optie heeft limieten en haast niemand neemt de moeite om daar rustig doorheen te swipen.
• Instagram en co zien liever videootjes van kunstenaars die tonen hoe ze werken, in plaats van het eindresultaat. Soms best leuk, maar toch: waarom hou jij van fotografie? Vanwege de foto’s of omdat je mensen wil zien die ze maken? In een zine zie je foto’s. Kortom, de essentie.
• Een zine maken is leuk en voordeliger dan elke foto bij Kruidvat afdrukken. En zo heb je toch een fysieke kopie van elk beeld.

Hoe maak ik een zine?

Ik ga binnenkort een zine uitbrengen, het eerste in een nieuwe reeks. Ik weet dat ik er maar een klein publiek mee ga bereiken. Een zine is geen verdienmodel, maar veeleer een moment in je fotografische ontwikkeling, en dat maakt het iets om te koesteren, maar ook om een periode af te sluiten. Eerder bracht ik al eens op zichzelf staande fotoboekjes uit: een dat het werk presenteerde van een virtuele expositie, een ander rond het project Green.

Elk nummer in de nieuwe reeks zines gaat rond een thema draaien. De ene keer gaat het om foto’s uit mijn archief, de andere keer om gloednieuw werk. Ik verzamel dus eerst de foto’s die bij het gekozen thema passen. Vervolgens maak ik een layout, in Affinity Publisher. Dat is een opmaakprogramma, vergelijkbaar met Adobe InDesign, maar anders dan InDesign is Affinity gratis te downloaden. Heb je geen ervaring met zulke software, kan het eventjes wat lastig zijn. Er zijn ook mensen die Word gebruiken om zines te layouten, maar dat vind ik dan weer onhandig.

Enkele tips voor een goed resultaat:

• Belangrijk bij de layout is te letten op de volgorde waarin je de foto’s plaatst. Het is mooi als de foto’s die links en rechts tegenover elkaar staan, iets gemeenschappelijks hebben, bijvoorbeeld in vorm, onderwerp of kleur.
• Zet je persoonlijke favorieten niet allemaal vooraan. Ook het einde moet spannend zijn.
• Iets van een verhaalstructuur erin krijgen is niet altijd simpel, maar niet onmogelijk en maakt een zine sterker.
• Denk ook aan een voorpagina die aanspreekt. Dit is de blikvanger die mensen moet verleiden je zine te bekijken.
• Houd er rekening mee dat een gedrukte foto donkerder is dan een foto op een computerscherm. De beelden ietsjes oplichten voor je het bestand wegstuurt, is aangeraden.

Ben ik tevreden, dan sla ik het bestand op als PDF en stuur ik het naar de drukker. Die laat ik het wel controleren op technische fouten. De drukker heb ik digitaal gevonden. Er zijn meerdere bedrijven die in kleine oplages kunnen drukken. Doe eventueel een testproject met je eigen foto’s om de kwaliteit te vergelijken. Tevreden en alles in orde? Een paar dagen later worden de zines aan huis afgeleverd.

Dat is het heel in het kort. Natuurlijk zijn er andere manieren om zines te maken. Maar dit werkt voor mij.

Zin in zine?

Hoe verkoop je een zine? Stuur berichten naar alle vrienden en bekenden. Heb je een website, zet je zine daar op. Meld het op Instagram. En stop niet bij één melding. Veel mensen kopen niet als ze de eerste keer over iets horen, maar wel na herhaalde berichten.

En dus… hoor je binnenkort ook meer over mijn nieuwe zine. Hopelijk ga je het mooi vinden.