Fotografie en AI: toch liever dom?

Kijken liefhebbers van straatfotografie binnenkort massaal naar straatbeelden die met artificiële intelligentie ofwel AI zijn gemaakt? Wordt straatfotografie een obscure hobby waarvan de oogst nooit meer voorbij een goedwillende vriendenkring komt? Gaan door computers gefabriceerde afbeeldingen de aandacht voor mensenwerk verdringen?

Even vooraf. De beelden bij dit artikel zijn gemaakt door AI-programma Dall-e. De opdracht die ik ingaf was om een “fotorealistisch beeld te maken in straatfotografiestijl, gesitueerd in hedendaags Antwerpen”.

Leve de technologie

Ik ben een groot voorstander van technologische ontwikkelingen. Ze helpen de wereld vooruit en houden mensen langer gezond. Ook AI heeft indrukwekkende mogelijkheden. Fotografen gebruiken de technologie al langer. In software voor fotobewerking vind je diverse AI-toepassingen. Waar vroeger een vaste hand en veel geduld nodig waren om een ongewenst detail in Photoshop weg te gommen, is dat vandaag kinderspel dankzij artificiële intelligentie.

Er wordt dan ook volop verbeterd én vervalst in de wereld van de fotografie. Meer dan ooit, waarschijnlijk. Straatfotografie ontkomt er niet aan. Heel wat straatbeelden op Instagram en aanverwanten zagen er op de camera radicaal anders uit. Soms merk je er niets van. Vaak is het overduidelijk: te cleane straten of beelden met telkens hetzelfde silhouet suggereren dat er iets niet klopt. Zelf gom ik overigens nooit iets weg en voeg ik niets toe, want voor mij behoren toeval en imperfectie tot de charmes van het genre, al doe ik wel aan andere vormen van nabewerking zoals kleuren en belichting aanpassen. Dat laatste doen de meeste fotografen, en gebeurde ook vroeger al in de donkere kamer.

AI en straatfotografie

AI kan echter een stap verder gaan. Wil je helemaal vanuit het niets een “straatfoto” in een bepaalde stijl? Geen probleem. Wie serieus werk maakt van het schrijven van prompts (opdrachten aan AI) kan zo best mooie straatbeelden te zien krijgen. Het is makkelijker dan ooit om “straatfotograaf” te zijn. Je hebt geen camera meer nodig. Je hoeft er zelfs je bed niet voor uit. En je kan die prompts zo gedetailleerd maken als je wil.

Toch zien de resultaten er eh… artificieel uit. De belichting is meestal te mooi, de mensen zijn vaak te perfect, de contouren te scherp en de kleurcombinaties zijn te dikke clichés. Dat is veel te. Dan zwijgen we nog van de grote hemellichamen en rakelings over Antwerpen scherende vliegtuigen in een van de plaatjes die Dall-e mij presenteerde. De beelden lijken niet zelden afkomstig uit een computerspel.

Uiteraard wordt AI steeds beter, maar de onvolmaaktheid van mensen en hun omgeving toevoegen aan een straatbeeld is voor een computer niet evident. Wat niet “juist” is, dient nu eenmaal niet zo gauw tot inspiratiebron voor een systeem dat zich baseert op recyclage van de gemene delers in doorgaans kwalitatief hoogstaand materiaal. Maar het is wel de onvolmaaktheid, de breuk met de regels, die foto’s vaak karakter verleent.

Mensen hebben minder waardering voor werk dat grotendeels door een computer is verricht dan voor mensenwerk. Er zit geen emotie in; AI is letterlijk de som van pure berekening. Het zal daarom wel even duren voor echte fotografieliefhebbers, in bezit van smaak en karakter, de voorkeur geven aan AI-beelden. Echte straatfoto’s behouden hun plek náást AI. Maar blijven mensen even massaal fotograferen als ze beelden ook uit een app kunnen toveren?

AI draait om resultaten

Kunstmatige intelligentie is een typische uitvinding van een tijd waarin alles draait om resultaten, om efficiëntie, om meetbaarheid, om maximaal effect met minimale inspanning. Het weerspiegelt een systeem dat veronderstelt dat mensen hun behoeften instant bevredigd willen zien.

Wie een prompt schrijft, doet dat steevast met een resultaat in gedachten. AI draait niet om de reis, maar om de bestemming en daaraan wordt alles afgemeten. En dat is een wezenlijk verschil met goede straatfotografie, en met de manier waarop fotografen werken.

Het plezier in straatfotografie zit voor een groot deel in de weg naar het resultaat. Als ik naar buiten ga met mijn camera, weet ik niet wat me te wachten staat. Dat is zelfs de bedoeling. Ik wil me laten verrassen, pareltjes vinden waarvan ik voordien het bestaan niet kende, me overgeven aan wat ik niet weet. Omdat veel fotografen net als ik plezier halen uit de activiteit zelf, is een geslaagd resultaat vaak meer een beloning dan een voorwaarde.

Daarom twijfel ik er niet aan dat mensen foto’s blijven maken. Straatfotografie draait grotendeels om de reis, en heeft geen bestemming die je vooraf kan bepalen. En wie landschappen of vogels fotografeert, heeft vooraf wellicht een idee over hoe het moet worden, maar wordt pas enthousiast als hij of zij op exact het juiste moment heeft afgedrukt.

Authentiek vs voorspelbaar

Die reis ligt ook aan de basis van het resultaat. Op straat vind je objecten, situaties en invalshoeken die je niet of nauwelijks aan je bureau kan verzinnen. Zelfs al is de straat bij momenten saai, ze is nooit voorspelbaar. Niet weten wat er komen gaat, is essentieel voor straatfotografie. Artificiële intelligentie daarentegen is voor honderd procent gebaseerd op voorspelbaarheid. Wat een AI-straatbeeld laat zien is al eens (in een of andere vorm) eerder te zien geweest of door iemand bedacht. Ja, het kan er vreemd uitzien en er zijn bizarre combinaties denkbaar, maar het is nooit honderd procent spontaan.

Wie echte straatfoto’s wil maken, is waarschijnlijk beter af met een royale portie natuurlijke domheid dan met artificiële intelligentie.

Wat vind jij van bovenstaande beelden die Dall-e maakte? Reageer hieronder.