GDPR en straatfotografie: mag ik nog foto’s maken?

Deel deze pagina

GDPR en straatfotografie: wat mag wel?

Wat zijn de gevolgen van de GDPR of Algemene Verordening Gegevensbescherming voor straatfotografie? Mag je nog mensen fotograferen op straat? Is het voortaan strafbaar om straatfoto’s op Instagram of Flickr te zetten? Ik deed een poging het voor je uit te zoeken – waarvoor dank.

De General Data Protection Regulation (GDPR), die 25 mei 2018 van kracht wordt, is een nieuwe privacywet. Ze geldt voor iedereen in Europa en voor iedereen die met Europeanen zaken doet. In België en Nederland heet de wet Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Andere afkorting, maar dezelfde inhoud.

Een heel leger juristen en zelfverklaarde consultants jaagt momenteel, tegen vorstelijke betaling, het bedrijfsleven de stuipen op het lijf met doemscenarios over de GDPR. In werkelijkheid is het vooral oude wijn in nieuwe zakken. België en Nederland hadden al vrij gedetailleerde privacywetten en het meeste daarvan komen we opnieuw tegen in de AVG.

Dat wil niet zeggen dat er niets moet gebeuren. Veel ondernemers hebben nog huiswerk. Ze moeten wel. Wie zich niet aan de regeltjes houdt, maakt immers kans op een boete die zomaar even 20 miljoen euro kan bedragen. Al is het de vraag of de rechters werkelijk zo streng zullen zijn bij een overtreding. Privacy is een ingewikkelde materie en dat blijft het.

GDPR en straatfotografie: het maken van foto’s

Betekenen de nieuwe regels ook iets voor straatfotografen? Ja en nee. Ja, omdat je als fotograaf nu eenmaal bepaalde privacyregels dient te respecteren. Nee, omdat er minder verandert dan de doemscenaristen je laten geloven. Voor de volledigheid toch maar even een samenvatting.

Het socioculturele netwerk Scwitch (geen tikfout) heeft een heldere uitleg. Bij het maken van foto’s moeten we op de volgende zaken letten:

  • Maak je een gericht beeld, heb je toestemming nodig van de persoon of personen waarop de camera gericht is, en wanneer deze personen duidelijk herkenbaar zijn. Een uitzondering geldt voor journalisten als ze de foto maken voor bij een verslag of artikel.
  • Je hebt geen toestemming nodig bij niet gerichte beelden, dus wanneer het niet de bedoeling is iemand duidelijk in beeld te brengen. Deze foto’s worden als sfeerbeelden beschouwd. En sfeer, dat mag!
  • Als iemand duidelijk weigert om gefotografeerd te worden, dan mag het nooit. Sfeerbeeld of niet.

Toestemming voor een foto kan je schriftelijk krijgen, maar mondeling of stilzwijgend is ook goed. Het bewijzen van mondelinge of stilzwijgende toestemming is uiteraard lastig. Dat laatste is wel interessant voor straatfotografen, want iemands aanwezigheid in een drukke straat of op een markt werd tot dusver vaak als stilzwijgende toestemming uitgelegd.

Straatfoto’s publiceren: mag dat?

Foto’s maken is een ding, ze publiceren iets anders. Ook bij het verspreiden van foto’s via sociale media, websites, boeken of elders wordt een onderscheid gemaakt tussen gerichte en niet gerichte beelden. Voor de gerichte beelden moet je de toestemming van de geportretteerde(n) hebben, voor de andere niet.

In theorie kan je dus iemands toestemming krijgen om een foto te maken, maar kan deze persoon weigeren dat je ze op Flickr zet. Een toestemming kan overigens worden ingetrokken, ook vijf, tien of honderd jaar later. En dan moet de foto weer weg. Dat is niet leuk wanneer je die plaat voor 100.000 euro aan l’Oréal hebt verpatst. Apropos reclame, wil je een foto verkopen, al is het maar voor 10 euro, dan is toestemming echt wel een must.

Ook vakantiekiekjes kunnen gevaarlijk zijn

Niet alleen professionele fotografen of aan de straat verslingerde hobbyisten lopen een risico. Ook de timmerman of telefoniste die alleen op vakantie weleens een kiekje maakt, kan met de GDPR tegen een rechtszaak aanlopen als hij of zij een foto op Facebook zet.

Het wordt door meerdere adviseurs daarom aangeraden om fotomateriaal op Internet zo veel mogelijk te beveiligen. Het zal goedbedoeld zijn, maar wie iets van computers kent, weet dat dit nooit meer is dan schijn. Een 100 procent solide downloadbeveiliging op Internet bestaat niet: er zijn altijd (meestal kinderlijk eenvoudige) technieken om die te omzeilen. Het is inherent aan digitale technologie dat alles deelbaar is.

Het gebruik van privacy-instellingen op sociale media, en het beperken van de toegang tot je website voor alleen vrienden en bekenden, is iets haalbaarder, maar sluit verspreiding evenmin uit. Of een beperkt toegankelijke website wenselijk is voor een fotograaf is nog een ander verhaal.

Privacyverklaring voor fotografen

Heb je een website over straatfotografie, moet je een privacyverklaring plaatsen. Daarin vertel je welke persoonsgegevens je verzamelt, waarom je dat doet en wat je ermee uitsteekt. Ook een foto met mensen valt daaronder: uw lelijke dikke neus is volgens de wet een persoonsgegeven. Ook e-mailadressen die via je site krijgt, zijn persoonsgegevens.

Vertel hoe lang je dat allemaal bewaart (oneindig mag niet, maar “niet langer dan strikt nodig” wel) en dat de geportretteerden in kwestie mogen vragen die gegevens c.q. foto’s weg te halen. Op Frankwatching vind je meer info over privacyverklaringen.

Precies zoals bij de oude wetgeving, vormen GDPR en straatfotografie een wat ongemakkelijk huwelijk. Juridisch biedt het enig houvast, maar helaas is de wereld geen wetboek. De GDPR is een bedenksel van ambtenaren, juristen en politici dat voor fotografen lang niet altijd werkbaar is. Overigens kon van de oude privacywetgeving hetzelfde worden gezegd.

Alles voor de kunst

Het is een nieuwe wet. Daarom is nog niet duidelijk hoe de rechter, ofwel de mens die de wetten aan de wereld toetst, ermee om zal gaan. De vrees bestaat dat er slachtoffers gaan vallen voor die klaarheid er is. De AVG of GDPR biedt ruimte voor verschillende juridische interpretaties.

Wat bij een klacht bijvoorbeeld een rol kan spelen, is of er een “gerechtvaardigd belang” was voor het maken of publiceren van een foto. Fotografie is – al zou je het niet altijd zeggen – ook een kunstvorm, en artistiek belang kan als zo’n gerechtvaardigd belang worden uitgelegd. Ook wetenschap en journalistiek gelden als gerechtvaardigd belang. Maar welke foto is kunst en welke niet? Moet een rechter dat bepalen?

Maak je een reeks straatfoto’s rond een thema kan je deze als een documentaire beschouwen, en dan schurk je tegen journalistiek aan. Maar wanneer ben je journalist? Als je er de kost mee verdient? Als je foto in de krant staat? Is een foto die alleen op je eigen website staat een journalistiek product? Ik kan er antwoorden op verzinnen, maar wat zegt de rechter?

Portretteer eens een plant

Wie geen risico wil lopen, fotografeert alleen nog plantjes, boompjes, zand en stenen. Want niet alleen mensen hebben rechten. Aan haast alles wat ontworpen is, zoals auto’s en huizen, kleeft nog een auteursrecht. Je weet nooit wanneer een fabrikant of architect daar een beroep op doet. Ook dieren in beeld brengen is niet meer zonder risico. De eigenaar van de populaire Grumpy Cat mocht na een rechtszaak al 875.000 dollar in ontvangst nemen. Dat was geen anonieme straatkat en niet in Europa, maar een soortgelijk geval is bij ons vermoedelijk slechts een kwestie van tijd. Zoals ook de dag gaat komen dat een politicus op het idee komt om het fotograferen van gras aan banden te leggen. En dat is niet eens een slechte grap, vrees ik.

Onzekerheden genoeg dus. Je gezond verstand gebruiken, zoals ik al bepleitte in dit oudere artikel, blijft dan ook even belangrijk als klikken op le moment décisif.

Ondertussen houden overheid en bedrijfsleven ons permanent in de gaten met bewakingscamera’s. Dat mag dan weer wel.


Deel deze pagina